Na het Claercamppad en de Mullerthal Trail in Luxemburg ben ik begonnen aan het Havezatenpad. (Over het Mullerthal kun je niks vinden op mijn website, maar wel van alles op de website ‘In de reiskoffer’ van Kim Linse. Een aanrader.)
Het Havezatenpad slingert door Overijssel van Oldenzaal naar Steenwijk en is 270 km lang. Het pad is vernoemd naar de havezates, die je in Overijssel nog overal kunt vinden. Ik citeer: ‘Een havezate is een versterkt huis, hofstede, hof of hoeve. Oorspronkelijk was het de benaming voor een grote boerderij met land. In de 17e eeuw was het bezit van een havezate een voorwaarde voor het lidmaatschap van een ridderschap. We spreken dan ook wel over een landgoed. Hoewel het begrip havezathe pas in de 16e eeuw opkwam, stammen de eerste ‘havezates’ al uit de 12e eeuw. De bisschop van Utrecht had het hier toen voor het zeggen en stelde naast drosten (die de wereldse zaken voor de bisschop waarnamen) ook dienstmannen aan, die landgoederen te leen kregen. Hieruit ontwikkelde zich de landadel, die zich vestigden in versterkte , stenen huizen, omgeven door een gracht. Dit waren in feite al havezates, alleen werden ze toen nog niet zo genoemd. De bewoner van een havezate had rechten, maar ook plichten. Hij werd geacht de plattelandsbewoners te beschermen, de orde te bewaren en de landsheer (de bisschop) in geval van nood en oorlog bij te staan.
In de 18e eeuw verloor de adel zijn privileges en veel havezates werden toen afgebroken of verkocht. Rijke kooplieden en kochten toen zo’n havezathe en in de tweede helft van de 19e eeuw kwamen daar de textielfabrikanten, zoals Van Heek, Scholten en Ten Cate, bij.
In de 20ste eeuw zijn verschillende landgoederen overgenomen door stichtingen, zoals Natuurmonumenten, Landschap Overijssel en Staatsbosbeheer .
Hoewel er rondom Oldenzaal, de startplaats van het pad, geen havezates zijn, was Oldenzaal in de middeleeuwen wel de belangrijkste stad van Overijssel. Het was een belangrijke schakel in de handelsroutes van Zwolle en Deventer naar Osnabrück en Münster. Deze oostelijke toegangspoort naar Overijssel had een stenen stadsmuur en was een kerkelijk centrum.
Nadat in 1626 tijdens de Tachtigjarige Oorlog de stad na een beleg van negen dagen definitief in Staatse handen kwam, verloor de stad langzamerhand zijn dominante positie en werd Almelo als havenstad de belangrijkste in Twente. Omdat in de 20ste eeuw Enschede de belangrijkste stad in Twente werd, is die nu de niet-officiële hoofdstad van Twente.
Hoewel het pad het havezatepad heet en we langs een aantal havezaten komen, krijg je op dit pad met veel meer cultuurhistorische zaken te maken en loop je door diverse natuurgebieden. Enig nadeel is wel dat je door de opzet een aantal interessante dorpen en steden niet bezoekt, omdat je er langs loopt. Persoonlijk vind ik dat jammer, maar het zijn keuzes die niet door mij gemaakt zijn.
Neemt niet weg dat Twente veel mooier is dan ik had verwacht ( staat in het liedje Naoberpad dat op YouTube staat). En last but not least vind ik het bijzonder aardig dat er in Twente nog steeds Twents wordt gesproken. Als iemand ‘good goan’ tegen je zegt, betekent dat, ’het ga je goed’ en als je je na een wandeling een beetje ziek voelt, zeg je gewoon dat je wat ‘sloerig in ’n rakkert’ bent. Ja het land van Willem Wilmink heeft mij bij een eerder bezoekerg verrast. En ter geruststelling, ook buiten Twente is genoeg interessants te beleven. Heb er zin in.
Trajecten:
1. Van Oldenzaal naar het voetbalveld van Achilles bij Enschede
2. Van de Witbreuksweg bij Enschede naar Het Joods Kerkhof bij Delden
3. Van het Jodenkerkhof bij Delden naar de Tankinkbrug
4. Van de Tankinkbrug naar de Roosdomsweg onder Markelo
5. Van de Roosdomsbrug onder Markelo naar de Notterveldsweg bij Notter
6. Van de Notterseveldweg bij Notter naar de Mekkelinkweg in buurtschap Rhaan
7. Van de Marsdijk in Rhaan naar de Vistrap Vilsteren in de Vecht
8. Van Stuwepad naar Zorghvliet (bij Zwolle)