3e etappe Hünenweg17,5 km
1 juli 2026
Omdat ik de vorige etappe met een achillespeesklacht ben uitgevallen, hebben we besloten om vandaag rustig te beginnen. Kortom geen normale 25 kilometer, maar gewoon de 3e etappe zoals die ook in mijn boekje staat aangegeven en die is maar goed 13 kilometer.
Omdat we vandaag alle tijd hebben, drinken we thuis eerst ‘gewoon’ ons eerste kopje koffie en stappen om even voor negen uur in ons busje op weg naar Bramsche.
Dat is nog best een hele slinger en het is dan ook al na elf uur voor we in Bramsche per toeval op de Todmorden Platz aan de Maschstrasse terecht komen. (We zouden naar de Heinrich Beerbom Platz, maar dat gaf onze Tommie Tom niet aan.) Daar drinken we ons tweede bakkie en beginnen aan de tocht naar Ueffeln. Maar voor we daar mee beginnen eerst nog even wat over de geschiedenis van Bramsche.
In het jaar 9 n. Chr. vond hier in de buurt namelijk een van de grootste tragedies uit de Romeinse geschiedenis plaats: De Varusslag (Slag bij het Teutoburgerwoud).
In het stadsdeel Kalkriese (ongeveer 9 km ten oosten van het centrum) werden drie Romeinse legioenen door een coalitie van Germaanse stammen onder leiding van Arminius (Hermann) in een hinderlaag gelokt en vernietigd. Men heeft daar uit die periode veel dingen kunnen terugvinden. De geschiedenis van de veldslag en de vele vondsten vind je nu dan ook in het bekende Varusschlacht Kalkriese museum aan de Venner Strasse 69 bij Bramsche. Het kan geen toeval zijn dat dit museum op ongeveer 9 kilometer ten oosten van het centrum is gebouwd en waarschijnlijk vlakbij de vindplaats.
En verder is Bramsche wereldwijd bekend om haar textielindustrie, wat ruim 400 jaar lang de belangrijkste inkomstenbron was. De stad dankte haar faam aan de creatie van een specifiek soort scharlakenrode stof, het zogenaamde “Bramscher Rot”, dat werd gebruikt voor militaire uniformen en traditionele klederdracht.
Na deze introductie steken we de Maschstrasse over en gaan verder over een voetgangersgebied met de naam Am Strasse. Als het voetgangersgebied ophoudt, blijven we op de Am Strasse en lopen even later langs de Sankt Martinkirche. Tenminste zo geeft de route ons aan. Maar het gekke is dat ik geen kerk gezien heb, terwijl ik er langs gelopen ben. Ra, ra, ra, hoe is dat mogelijk. Ik kan normaal gesproken geen kerk voorbij komen of ik zet hem op de foto, maar deze is me volkomen ontgaan. Wel staat de zijkant achter de bomen zo is te zien op Google Earth, Maar dan nog: we zijn notabene door de Kirchhofstrasse gekomen. Maar geen enkele foto dus van de Sankt Martinkirche.
En dan te bedenken dat de stad Bramsche zijn oorsprong vindt in de stichting van de Sankt-Martinkirche. De kerk is waarschijnlijk al in de Karolingische tijd gebouwd (rond 800). De eerste schriftelijke vermelding van Bramsche is uit 1097 en de huidige kerk heeft in ieder geval nog steeds onderdelen uit de 13e eeuw. De toren en grote delen van het schip zijn Romaans. En de kerk bevat ook een bezienswaardige doopvont uit de 13e eeuw. Het koor en de decoratieve plafondschildering zijn gotisch, terwijl de preekstoel en het altaar uit de barokperiode stammen. Maar daar hadden we sowieso niets van gezien.
We lopen verder en passeren het Tuchmachermuseum dat gevestigd is in de gebouwen van de Bramscher Tuchmacher Gilde. Tot 1972 werden hier nog de wollen doeken gemaakt. Het museum werd geopend in 1997 en nu kun je hier het complete proces van wolbewerking ontdekken en demonstraties van historische, werkende machines bekijken. Maar dat doen we maar niet.
Hierna lopen we via een aantal straten richting de Bramscher Berg. Daarbij komen we over de Osnabrückerstrasse, die hier nog ‘ouderwets’ dwars door Bramsche loopt. Daarna komen we langzaam stijgend bij de Bramscher Berg waarop sinds 1934 een oorlogsmonument staat: oorspronkelijk ter herinnering aan de 167 mensen uit Bramsche die tijdens de Eerste Wereldoorlog sneuvelden. Later werden daar de oorlogsslachtoffers van de Duits- Franse Oorlog (1870/’71) nog bijgevoegd. De 28 meter hoge uitkijktoren die er achter staat is alleen op aanvraag toegankelijk, maar een klein eindje kan ik er wel bij omhoog. Het aardige is dat deze sokkel vroeger als watertoren diende voor de stad.
Het verhaal wil dat Bramsche op een oude vulkaan ligt. Het gestolde magma van de Bramscher Pluton (een grote, diep ondergrondse massa van gestold magma) onder de regio ligt op een geschatte diepte van ongeveer 5 kilometer tot 7 kilometer.
Bij Bramsche wordt kwartsiet gewonnen. Dit Bramscher kwartsiet is ontstaan door contactmetamorfose. Dat ging als volgt: Ongeveer 130 tot 150 miljoen jaar geleden werd lokaal zandgesteente door de hitte van een diepliggende ondergrondse magmakamer (Bramscher Pluton) zo hevig verhit dat de zandkorrels smolten en herkristalliseerden tot een oersterk gesteente. Het materiaal combineert de luxe, marmerachtige uitstraling met een extreme hardheid en hittebestendigheid, waardoor het erg populair is voor o.a. keukenbladen.
De Magma heeft echter nooit de oppervlakte bereikt, dus hoeven we miljoenen jaren later niet bang te zijn dat de boel hier ontploft. Ik neem dan ook met een gerust hart afscheid van Saak die daarna terug loopt naar ons busje.
Bij het verlaten van Bramsche loop ik eerst langs een groot korenveld voor ik bij het bosgebied van Gehn kom. Daar is het een kwestie van de paden op en de lanen in, met zo nu en dan een bospaadje. Het is er echt helemaal stil, op de wind, de vogels en het gehuil van wolven na. Dat laatste is een grapje al valt het op dat Jan en alleman wolven ziet en ik met al mijn tochten door de bossen nog nooit één ben tegen gekomen. Maar om eerlijk te zijn zit ik er ook niet op te wachten.
Verder lopend passeer ik bijna ongemerkt de Stapelberg van 112 meter hoog. Dat lijkt hoger dan het is: de omgeving van Bramsche ligt namelijk gemiddeld al op 65 meter boven zee-niveau en je loopt er geleidelijk omhoog. Bovenop staat een overdekte picknickplaats en daar maak ik dankbaar gebruik van. Ik kan daar rustig mijn koffie drinken. Nou ja rustig… Ik hoor plotseling een auto aankomen die mij met een behoorlijke snelheid passeert. In een glimp zie ik dat er iets op de auto staat, maar hij is al weer verdwenen voor ik het kan lezen. Ik neem aan dat dat een auto was die behoort bij de Bezirksförsterei Bramsche (Bosbouwdistrict Bramsche).
Als ik verder loop, kom ik al snel langs de Gehnhütte. Zowel de picknickplaats als de Gehnhütte wordt apart aangegeven op het kaartje in mijn wandelboek. Op zich is dat niet verkeerd. Als er een zware regenbui dreigt en je ziet op het kaartje dat er binnenkort iets komt waar je droog kunt zitten, dan kan dat handig zijn.
Ik kom even later bij een oude kwartsietgroeve. De aarde heeft hier dus heel wat meegemaakt. Maar het is wel een miljoenenjaren durend proces geweest. De tectonische platen die tussen 65 miljoen jaar geleden en 2,5 miljoen jaar geleden de bergen in de Alpen deden ontstaan zullen ook hier hun invloed gehad hebben en voor een ondergrondse vulkaan hebben gezorgd. Ook nu nog hebben die platen hun invloed op de wereld. Zo weten we dat de Atlantische Oceaan elk jaar 2 tot 4 cm breder wordt. Dat is op een mensenleven van 100 jaar maar een 3-tal meters, dus daar hoeven we niet wakker van te liggen.
Als ik bij de Gehnstrasse kom, wordt ik verrast door de aanblik van een rood busje. Saak wist niet dat ik hier langs kwam en ik wist niet dat zij op de Wanderparplatz Kettelsbergzou staan. Kortom, ik krijg een kleine versnapering en loop na het kruisen van de Gehnstrasse om de tweede kwartsietgroeve heen. Alleen wordt hier nog wel gewerkt. Daar loop ik helemaal omheen, een afstand van ongeveer 2 kilometer. Helaas zie ik er bijna niks van. Nadat ik nog langs een stenen picknickplaats ben gelopen, kom ik al snel bij Ueffeln. Daar houdt de derde etappe in mijn boekje op en zou ik vandaag eindigen als mijn achillespees weer begon op te spelen. Maar omdat ik nog redelijk loop ( nog wel een beetje ‘heukelend’ maar zonder al te veel pijn) besluit ik er nog een paar kilometer aan toe te voegen. Ik heb nog maar een dertiental kilometers gelopen en dat is voor mij aan de korte kant. Bovendien kan ik daardoor de volgende etappe wat inkorten en dat is gezien de weersvooruitzichten niet verkeerd. Dus zet ik de pas er in en loop prompt tweemaal verkeerd. De eerste keer is nog te overzien: ik had bij een overkapte slijpsteen (herinnerend aan de kwartsietgroeve) rechtuit gemoeten. Daarlangs werden vroeger ook de stenen vervoerd. Gelukkig duurt mijn ommetje daar niet al te lang zodat ik na een kilometertje weer op de Hünenweg zit. Ik moet even langs een drukke weg en kom al snel bij een oorlogsmonument, dat daar is neergezet voor de ‘Heimatvertriebrenen’ na de Tweede Wereldoorlog. Ik heb daar geen enkele aanwijzing gezien, maar had daar naar links gemoeten. Het staat specifiek in mijn wandelboekje en ik had dat zelfs thuis nog aangestreept. Omdat het wandelboekje erg summier is met route-aanwijzingen en de bewegwijzering over het algemeen meer dan voortreffelijk is, heb je het boekje nauwelijks nodig om de Hünenweg hier in Duitsland te lopen. Maar juist nu had ik er wel een blik in moeten werpen.
Enfin ik loop nog even verder langs de drukke weg (de Haupstrasse) om na een kilometer tot de ontdekking te komen dat ik de afslag bij het oorlogsmonument gemist heb. Ik baal daar van, omdat ik nu niet langs het hunebed Wiemelsberg kom, één van de weinige hunebedden met nog een paar dekstenen. (Ik heb de foto van het hunebed van internet geplukt.) In de omgeving vind je veel meer hunebedden (een schrale troost) en dat is geen wonder: De heuvels rond Ueffeln (de Ankumer Höhen) zijn namelijk zo’n 200.000 jaar geleden gevormd door gletsjers n die namen ook de zwerfkeien mee. Die zijn gebruikt door de mensen van de Trechterbekercultuur, die hier vanaf 3500 jaar voor Christus woonden. Maar pas rond 2400 voor Christus begonnen ze met het ‘begraven’ van hun doden in hunebedden.
Omdat teruglopen voor mij geen optie is, besluit ik door te lopen, omdat ik zeker weet dat ik de Hünenweg kruis. En dat blijkt te kloppen. Na 1,5 kilometer vanaf het oorlogsmonument zie ik de opvallende bordjes met de sierlijke h aan een paal hangen en ga ik rechtsaf. Ik loop daarna straalrecht op de Bottumerstrasse aan en daar staat Saak mij al op te wachten. Het is daarna nog maar een paar kilometer naar Campingplatz Waldoase: een heerlijk rustige camping met een heuse Kneipe, waar we nog een biertje gekocht hebben. Morgen naar Ankum.















































